Sodash Moolini dravya

Sodash moolini Dravya||16 Moolini dravya || 16 मूलिनी द्रव्य ||चरकोक्त सोडष मूलिनी द्रव्य

द्रव्यों का वर्गीकरण :-

According to charak Sutrasthana 1-75 to 77

मुलिन्यः षोडशैकोना फलिन्यो विंशतिः स्मृताः ।।
महास्नेहाश्च चत्वारः पञ्चैव लवणानि च ।
अष्टौ मूत्राणि संख्यातान्यष्टावेव पयांसि च ॥
शोधनाश्च षड् वृक्षाः पुनर्वसुनिदर्शिताः ।
य एतान् वेत्ति संयोक्तुं विकारेषु स वेदवित् ॥

There are total 16 Moolini dravya according to charak aacharya

हस्तिदन्तो हैमवती श्यामा त्रिवृदधोगुडा । 
सप्तला वेतनामा च प्रत्यक्श्रेणी गवाक्ष्यपि ॥ ७८ ॥ 
ज्योतिष्मति च बीम्बी च शणपुष्पी विषाणिका । 
अजगन्धा द्रवन्ती च क्षीरिणी चात्र षोडशी ॥ ७९ ॥

  1.  हस्तिदन्ती 
  2. गवाक्षी ( इन्द्रवारुणी )
  3. हैमवती ( वच )
  4. ज्योतिष्मती ( मालकांगनी )
  5. श्यामा ( काली निशोथ )
  6. बिम्बी ( कुन्दरु )
  7. त्रिवृत् ( सफेद निशोथ )
  8. शणपुष्पी ( सनई )
  9. अधोगुडा ( विधारा )
  10. विषाणिका ( काकड़ासींगी )
  11. सप्तला ( सात धारा वाला सेहुँड )
  12. अजगन्धा
  13. श्वेतनामा ( श्वेत अपराजिता )
  14. द्रवन्ती
  15. दन्ती
  16. क्षीरिणी ( स्वर्णक्षीरी )

Botanical name of the Moolini dravya

Sanskrit name Latin name
हस्तिदन्ती Croton oblongifolius 
गवाक्षी ( इन्द्रवारुणी)  Trichosanthes palmata 
हैमवती ( वच ) ***
ज्योतिष्मती ( मालकांगनी ) Celastrus paniculatus 
श्यामा ( काली निशोथ ) Operculina turpethum
क्षीरिणी ( स्वर्णक्षीरी ) Aregemone maxicana 
त्रिवृत् ( सफेद निशोथ )  Operculina turpethum 
शणपुष्पी ( सनई )  Crotalaria verrucosa 
अधोगुडा ( विधारा )  Euphorbia neriifolia 
विषाणिका ( काकड़ासींगी   Pistacia integerrima 
सप्तला Euphorbia tirucalli 
अजगन्धा  Occimum basilicum 
श्वेतनामा ( श्वेत अपराजिता )  clitoria ternatea 
द्रवन्ती Croton triglium 
दन्ती  Baliospermum montanum 
बिम्बी  coccinia indica

Identification of moolini Dravya || how to identify moolini Dravya || images of Moolini dravya plants 

1. हस्तिदन्ती (Croton oblongifolius) 


2. गवाक्षी ( इन्द्रवारुणी ) (Trichosanthes palmata) 

3.हैमवती ( वच )

4.ज्योतिष्मती ( मालकांगनी ) (Celastrus paniculatus) 


5.श्यामा ( काली निशोथ) (Operculina turpethum) 


6. बिम्बी ( कुन्दरु )coccinia indica


7. दन्ती (प्रत्यकश्रेणी) (Baliospermum montanum) 

8. शणपुष्पी ( सनई )(Crotalaria verrucosa ) 

9. अधोगुडा ( विधारा ) (Euphorbia neriifolia) 

10. विषाणिका ( काकड़ासींगी ) (Pistacia integerrima) 


11. सप्तला (Euphorbia tirucalli ) 



12. अजगन्धा (Occimum basilicum) 


13. श्वेतनामा ( श्वेत अपराजिता )clitoria ternatea 


 14. द्रवन्ती (Croton triglium) 


15. त्रिवृत् ( सफेद निशोथ ) (Aregemone maxicana) 


16. क्षीरिणी ( स्वर्णक्षीरी ) (Crotalaria verrucosa)