Sodash moolini Dravya||16 Moolini dravya || 16 मूलिनी द्रव्य ||चरकोक्त सोडष मूलिनी द्रव्य
द्रव्यों का वर्गीकरण :-
According to charak Sutrasthana 1-75 to 77
मुलिन्यः षोडशैकोना फलिन्यो विंशतिः स्मृताः ।।
महास्नेहाश्च चत्वारः पञ्चैव लवणानि च ।
अष्टौ मूत्राणि संख्यातान्यष्टावेव पयांसि च ॥
शोधनाश्च षड् वृक्षाः पुनर्वसुनिदर्शिताः ।
य एतान् वेत्ति संयोक्तुं विकारेषु स वेदवित् ॥
There are total 16 Moolini dravya according to charak aacharya
हस्तिदन्तो हैमवती श्यामा त्रिवृदधोगुडा ।
सप्तला वेतनामा च प्रत्यक्श्रेणी गवाक्ष्यपि ॥ ७८ ॥
ज्योतिष्मति च बीम्बी च शणपुष्पी विषाणिका ।
अजगन्धा द्रवन्ती च क्षीरिणी चात्र षोडशी ॥ ७९ ॥
- हस्तिदन्ती
- गवाक्षी ( इन्द्रवारुणी )
- हैमवती ( वच )
- ज्योतिष्मती ( मालकांगनी )
- श्यामा ( काली निशोथ )
- बिम्बी ( कुन्दरु )
- त्रिवृत् ( सफेद निशोथ )
- शणपुष्पी ( सनई )
- अधोगुडा ( विधारा )
- विषाणिका ( काकड़ासींगी )
- सप्तला ( सात धारा वाला सेहुँड )
- अजगन्धा
- श्वेतनामा ( श्वेत अपराजिता )
- द्रवन्ती
- दन्ती
- क्षीरिणी ( स्वर्णक्षीरी )
Botanical name of the Moolini dravya
| Sanskrit name | Latin name |
| हस्तिदन्ती | Croton oblongifolius |
| गवाक्षी ( इन्द्रवारुणी) | Trichosanthes palmata |
| हैमवती ( वच ) | *** |
| ज्योतिष्मती ( मालकांगनी ) | Celastrus paniculatus |
| श्यामा ( काली निशोथ ) | Operculina turpethum |
| क्षीरिणी ( स्वर्णक्षीरी ) | Aregemone maxicana |
| त्रिवृत् ( सफेद निशोथ ) | Operculina turpethum |
| शणपुष्पी ( सनई ) | Crotalaria verrucosa |
| अधोगुडा ( विधारा ) | Euphorbia neriifolia |
| विषाणिका ( काकड़ासींगी | Pistacia integerrima |
| सप्तला | Euphorbia tirucalli |
| अजगन्धा | Occimum basilicum |
| श्वेतनामा ( श्वेत अपराजिता ) | clitoria ternatea |
| द्रवन्ती | Croton triglium |
| दन्ती | Baliospermum montanum |
| बिम्बी | coccinia indica
|
Identification of moolini Dravya || how to identify moolini Dravya || images of Moolini dravya plants
1. हस्तिदन्ती (Croton oblongifolius)
2. गवाक्षी ( इन्द्रवारुणी ) (Trichosanthes palmata)
3.हैमवती ( वच )
4.ज्योतिष्मती ( मालकांगनी ) (Celastrus paniculatus)
5.श्यामा ( काली निशोथ) (Operculina turpethum)
6. बिम्बी ( कुन्दरु )coccinia indica
7. दन्ती (प्रत्यकश्रेणी) (Baliospermum montanum)
8. शणपुष्पी ( सनई )(Crotalaria verrucosa )
9. अधोगुडा ( विधारा ) (Euphorbia neriifolia)
10. विषाणिका ( काकड़ासींगी ) (Pistacia integerrima)
11. सप्तला (Euphorbia tirucalli )
12. अजगन्धा (Occimum basilicum)
13. श्वेतनामा ( श्वेत अपराजिता )clitoria ternatea
14. द्रवन्ती (Croton triglium)
15. त्रिवृत् ( सफेद निशोथ ) (Aregemone maxicana)
16. क्षीरिणी ( स्वर्णक्षीरी ) (Crotalaria verrucosa)
Post a Comment